Os nosos medios

Feijóo non ten pasado

[Fotogalería de El País]

Zafará desta. Se fose sueco, alemán ou inglés a súa carreira na política remataría de vez o 31 de marzo e a súa estampa necrolóxica sería a información asinada por Xosé Hermida e Elisa Lois en El País. É un político galego dos que sabe que nunca choveu que non escampase e que os medios amigos están para abrir o paraugas protector en tempos de dioivo. Sobraralle abeiro e os asesores seguro que lle lembrarán a sabedoría de McNulty en The Wire: «Poden mastigarte, pero terán que cuspirte.» Feijóo está sendo remoido nas redes sociais e non medios de comunicación que non lle renden honras pero, finalmente, será cuspido. Doído, enfurecido, envelenado de rabia, mais será cuspido… e zafará.

O grande éxito de imaxe de Núñez Feijóo foi consagrarse como un político sen pasado. A garantía do seu brillante presente e glorioso futuro era a desmemoria. Desmemoriouse de Fraga e o fraguismo para non cargar con ningunha pexa do pasado. As follas do almanaque sonlle unha devasa insuperable. Non rende contas dos negocios de Crespo e Gürtel en Galicia porque el non se afiliou ao Partido Popular até 2002. Cando interesa, o calendario feijoniano sinala o seu primeiro ano triunfal co seu nomeamento como presidente do PPdeG en 2006. Antes das datas  sinaladas, case nada, apenas retallos biográficos dun brillante xestor público que apuntaba submisas maneiras, intelixencia tecnocrática e ambición sen límite.

O affaire Dorado é incómodo porque permite esculcar na cara oculta de Núñez Feijóo (se os paraugas protectores do presidente deixan enxergar algo de luz). En Monte Pío non hai lugar para o desacougo. Nos próximos días o único que quedará en claro é que o que está a proba é o cinismo de Feijóo (e os medios amigos), non a súa credibilidade. Comezamos: segundo o xornal galego de referencia, Feijóo tiña tan só unha «relación indirecta» con Dorado antes das súas condenas. Para El País o presidente mantivo nos anos noventa unha estreita amizade con Marcial Dorado, un sabido contrabandista de, cando pouco, tabaco. As fotografías do paseo náutico ilustran claramente unha «relación indirecta».

O empate persoal entre o contrabandista e Feijóo foi facilitado por Manuel Cruz López, home de palla de Dorado en numerosos negocios, militante do PP e chofer de influentes conselleiros de Manuel Fraga, de Romay Beccaría, entre outros. Antes de finar, Cruz López argallou a compra de diversas empresas de comercialización de combustible que, finalmente, acabaron en mans de Dorado Baúlde a quen Galicia Confidencial sinala como un dos provedores de combustible da Consellería de Sanidade no tempo en que Feijóo era secretario xeral. O pasado peta molestamente na porta do presidente Feijóo.

As «relacións indirectas» ou a «estreita amizade» de Feijóo con Dorado son un reflexo crepuscular das «estreitas relacións de amizade indirecta» que o Partido Popular mantivo historicamente cos contrabandistas do tabaco nos anos oitenta e noventa nas Rías Baixas. Daquela comentábase con sorna que cando alguén aparecía nas listaxes electorais do PP como «industrial» había que ler «contrabandista». Eran os anos do contrabando do fume e dos «contrabandistas bos» que cultivaban a amizade cos «caciques bos». Non hai moito Laureano Oubiña declaraba, sen maior escándalo, que el financiara con diñeiro do contrabando aos partidos de Suárez e Fraga a finais dos anos setenta.

A biografía de Dorado exemplifica a metamorfose do contrabando do fume en narcotráfico. A pegañenta tea de araña tecida por empresarios do fume e narcotraficantes coa política agarda maiores investigacións e o episodio vacacional de Feijóo no iate de Dorado vén remover vellas e silenciadas afinidades afectivas. Pero Feijóo zafará porque sobrará quen venda e compre toda esta historia como un erro de mocidade (delongada) ou a cándida ignorancia dun home de terra dentro que non sabe con que patrón compartía derrotas náuticas e alegres festas jolgorio.

O paseo en iate sairalle máis barato que a Anxo Quintana, entre outras razóns porque moitos votantes do BNG foron convencidos de que a amizade con Jacinto Rey era comprometedora e, como castigo, se abstiveron o 1-M, mentres que entre os electores do PPdeG vaise impoñer unha paternal comprensión coa malas compañas do honesto presidente e, como no 21-O, daranlle unha segunda oportunidade malia ter desbaldido apocalipticamente a primeira. A máquina da desmemoria traballa para que todo volva ao seu curso. Marcial Dorado é pasado e o noso presidente non ten pasado. A desmemoria é o opio dun pobo despreocupado do seu presente e do seu futuro. Feijóo sábeo ben.

Buques pantasma ou o inicio do milagre económico? Resulta difícil aclararse entre tanto balbordo de comunicados, desmentidos e compracentes apelacións de honestidade empresarial e política. Cun pouco de transparencia, todos sairiamos gañando. Bastaría con que Feijóo mostrase os contratos asinados por Pemex. Se quere, pode seguir mareando a perdiz ata que se canse, é o privilexio de gobernar un país onde a prensa placebo manda e ordena ao seu capricho a opinión pública.

En Pensar el siglo século XX, Tony Judt lembra como os intelectuais renunciaron a valorar se algo é bo ou malo para pasar a preguntarse tan só se unha posición política é eficiente ou ineficiente. Os medios de comunicación, na súa maltratada condición de intelectuais colectivos, en moitos casos nin tan sequera iso: nin se pregunta sobre as bondades ou maldades morais das decisións, nin se avalía a súa eficiencia para gobernar o ben común.

Abundan as cabeceiras xornalísticas pero escasea a pluralidade informativa crítica. A inmensa maioría dos nosos xornais ofrécense como distintas variantes dunha mesma cepa conservadora. Nas últimas décadas, os valores da dereita montaraz ocuparon exitosamente a linguaxe da política e a economía, pero esta colonización atrofia tamén os medios que deberían soster a conversa cidadá sobre o exercicio do poder ou a calidade das políticas públicas.

Triunfa o infoentretemento e do cuarto poder como vixiante crítico de todos os demais poderes xa case que ninguén se acorda. Imos afacéndonos a ver desaparecer medios que garantían pluralismo e crítica, e vemos como, no minguado espazo dos quioscos, só resisten follas informativas paraobernamentais dedicadas a vixiar o desencanto dos cidadáns e a fomentar novas e vellas submisións e servidumes.

Imponse a melancolía. Choramos cabeceiras desaparecidas hai moitas décadas, como o Galicia de Paz-Andrade, e outras dos nosos días como a recuperada e perdida A Nosa Terra, o Xornal de Galicia e Galicia Hoxe, ou o dixital Vieiros que nos ensinou a lernos na Rede. Até deitamos bágoas polo Galicia de Díaz Pardo que nunca chegou a saír da rotativa. Temos razóns para dar renda solta ás nosas amargas queixas pero os lectores non somos totalmente inocentes da desaparición dos medios que queremos. Si, hai responsables maiores. Tamén neste caso para dar cos culpables hai que seguir a pista do diñeiro.

En 2005, David Edwards e David Cromwell escribiron Los guardianes del poder para convencernos do declive e imposibilidade dunha prensa progresista, encorada, como está, pola dependencia dos seus xestores dos caprichos de grandes bancos e fondos de investimento. Hai altos directivos e espílidos financeiros que lles dan a razón cando afirman que as empresas informativas, para producir cartos e seguir competindo no mercado, necesitan esnaquizar redaccións e liquidar o xornalismo que indaga nos feitos en procura da verdade para publicala como materia prima da cidadanía.

Soledad Gallego-Díaz lembrábanos, non hai moito tempo, que o xornalismo serviu á democracia e que segue sendo vital para garantir un auténtico debate cidadán e para poder construír unha axenda informativa e política sobre a que debemos deliberar e decidir colectivamente. Ese xornalismo cada día ten menos espazo nos quioscos, nas emisoras e nas pantallas de televisión e dos computadores. Estamos advertidos por Paul Starr das consecuencias da súa desaparición: “A fin da era dos xornais implica un cambio no sistema político. Os xornais axudaron a controlar a tendencia á corrupción tanto nos gobernos como nos negocios”. Sen estes medios podemos ir despedíndonos dunha democracia esixente e da soberanía dos cidadáns.

O xornalismo e os xornais que se extinguen contan a mesma historia que o relato da troita d’O Inicio que nos deixou Ánxel Fole e que tanto lle gusta a Xosé Manuel Pereiro. As troitas teñen, entre nós, fama de peixes sagrados. Soubo Fole que, nun gran pío da Ferreiría, había unha troita celibata que daba fe da calidade da auga. Se unha troita finaba, ían a por outra ao río. E moitos eran os que sacaban a gorra cando pasaban por diante dela como sinal de agradecemento pola súa vixilancia da saúde das augas. Un día un desalmado comeu a troita. Alguén papou un xornal que daba conta da limpeza do noso autogoberno en Galicia. Que non espere perdón. Grazas aos que coidaron da troita, do xornal e das nosas liberdades nestes últimos seis anos.

[Viñeta de Machiavelli de Don MacDonall]

 

Á carta non lle falta moito para cumprir cincocentos anos. Coa súa belleza, José Ángel Valente compuxo un donoso poema e incluíuno en La memoria y los signos. Pasa por ser unha das cartas máis fermosas das letras do Renacemento. Escribiuna na súa querida e odiada Florencia e datouna un 10 de decembro de 1513. Envíalla ao seu compadre, Francesco Vettori, daquela embaixador ante o Sumo Pontífice en Roma. Dallé conta de que está recluído na súa vila de San Casciano, despois de sufrir tortura e pasar pola cadea tras o fracaso dunha conxura contra os Medici.

Debúllalle ao amigo o timeline das súas xornadas: acordar co sol, supervisa a tala dun bosque e mediar nas retesías entre os leñadores. Baixo o brazo un libro deses que xa daquela eran clásicos e hoxe o seguen a ser con máis razóns e glorias: Dante ou Petrarca, Ovidio… A carón dunha fonte le as súas paixóns e amores, rememora os propios e entrégase aos seus pensamentos. Cara ao mediodía fai un alto na hospedería, indaga novas sobre a provincia entre os que están de paso. Xanta cos seus o pouco que lle deita na mesa unha pobre terra e un minguado patrimonio.

Coa primeira hora da tarde retorna ao parador onde fai parroquia co pousadeiro, cun carniceiro, cun muiñeiro e con dous panadeiros. Xoga as cartas e as damas entre disputas, ofensas, palabras inxuriosas e pobres apostas, un exercicio que, segundo declara, sérvelle, naquela sórdida mesquindade, para desbalorecer o cerebro e desafogarse da súa mala sorte. Na tardiña percorre as dúas millas que o arredan de San Casciano, muda as roupas de faena luxadas polas fatigas do día e, con mellores galas, escribe sobre as accións e razóns dos homes antigos. Durante catro horas confesa que non sente ningún aburrimento, esquece toda ambición, non teme á pobreza e non lle dá medo a morte. Da conversa cos antigos destila sabedorías sobre o poder coas que arma un opúsculo que titulará O Príncipe.