Crise social

Na zona gris

Vivimos na zona gris. Nas comunicacións aeronáuticas, chámase ‘zona gris’ ao espazo que queda fóra dos varridos dos radares. En xeopolítica, fálase de ‘zonas grises’ para identificar territorios nos que o Estado non é quen de exercer a súa soberanía nin as súas obrigas básicas. En democracia, as zonas grises cartografan políticas que escapan á soberanía dos cidadáns e cidadás; decisións que se furtan ao noso control ou resolucións políticas e económicas sobre aspectos esenciais da nosa vida que se nos agachan.

As zonas grises sinalan lugares de non-poder cidadán, son espazos ocupados por decisións de gobernos que están blindados fronte á vontade popular. Espazos ocupados por resolucións impostas por corporacións económicas ou lobbies na sombra que queren que esteamos acantoados permanentemente na zona gris.

Canto máis baixa é a intensidade dunha democracia, maiores son as súas zonas grises. As zonas grises son un ecosistema de dominación da dereita neocon, un ecosistema que ofrecen como complemento dunha democracia vixiada, garantía autoritaria fronte á protesta da indignación, da rebeldía e do disenso.

As zonas grises son a antesala do que Dalton Trumbo chamou o tempo do sapo. Inspirouse en Émile Zola que, para acostumarse a tragar as grandes mentiras do seu tempo, dicía que todos os días comía cru un sapo vivo. Despois desta dieta, Zola aseguraba estar preparado para ler calquera xornal co estómago tranquilo.

Trumbo escribiu: «Todas as nacións pasaron por períodos que poderían denominarse o Tempo do Sapo, unha época na que a nación se envorca sobre si mesma, nunha sorte de loucura compulsiva que nega todo aquilo que ten de inocente a súa tradición, exalta todo o que é vil, e destrúe calquera minoría herética que afirme que a carne de sapo non é a delicia proclamada polo edito gobernamental».

A Confraría do Gran Poder e da Nova Orde Archicapitalista di que no seu reino de desigualdades apenas hai tres formas de tomar as decisións. Unha hai tempo que está en desuso. Estaba apadriñada pola decaída socialdemocracia e insistía en que había que elixir sempre o que era menos malo para verdugos e vítimas. As outras dúas formas son variantes dun mesmo credo conservador: hai que elixir o que é bo para o verdugos e menos malo para as vítimas. Ou hai que elixir, simplemente, o que é mellor para os verdugos. Cando din que non hai alternativa queren dicir que no seu reino non hai posibilidade de elixir o que é bo ou é mellor para as vítimas.

Tras as deliberacións dos poderosos, nas zonas grises ofrécense degustacións de carne de sapo. Con todo, a súa delicada textura non pode impedir que o padal desexe outras alternativas.

Alternativas que nos convocan a abandonar as zonas grises para crear un movemento comprometido con loitas constituíntes en defensa da soberanía cidadá e o autogoberno dos bens comúns. Loitas que nos chaman a construír o común como solar de novas fórmulas para o exercicio da liberdade, a garantía da igualdade ou o fortalecemento dunha fraternidade solidaria. Loitas que fan posibles novas prácticas sociais que erosionan a hexemonía conservadora e callan en contrapoderes, focos de resistencia e novos espazos de empoderamento que son unha emenda da doutrina de imposibilidades e voracidade destrutora que representa o neoliberalismo.

Anoten na súa axenda constituínte: O domingo día 2 de xuño agardan por nós, en Compostela, para que a rúa diga non á megaminería. Os proxectos mineiros deseñados para Galicia chuchan a riqueza e déixannos paisaxes de morte. Hai que evitar que a loucura do seu afán de lucro supoña a ruína dos nosos ben comúns en Corcoesto, Xinzo, A Fonsagrada, Santa Comba, Ordes, Cartelle, na Terra Chá, nas Fragas do Eume ou na Serra do Galiñeiro.

Saïamos da zona gris para dicirlles que non nos gusta a súa dieta de sapo.

Disparando aos reloxos 4 | Disimulen #29, 2 de maio de 2013

» Escoitar Disimulen #29

Os escraches e o Partido da Orde

 

Hai séculos que roubaron unhas palabras a Goethe para bordalas nas súas bandeiras: «Prefiro cometer unha inxustiza antes que soportar a desorde.» San Anastasio fixou o seu credo: «A desorde é sinal de ausencia de autoridade.» O Partido da Orde decretou a mobilización xeral. Acoden en auxilio do PP que está a piques de perder as rúas e as prazas. Acantonados no Pazo convertido en búnquer, os estrategos de Génova 13 confían en que o Partido da Orde e os medios amigos lles permitan quitarse de enriba aos cidadáns indignados coma se fósemos piollos.

A xeneralización dos escraches acendeu as luces de alarma. A protesta sae dos guetos, ocupa as beirarrúas da sociedade decente e perturba a seguridade doméstica da nomenklatura conservadora. O espanto fai garda na porta das súas casas. É un exercicio de coacción intolerable. Unha vileza. Unha variante pérfida da kale borroka. Unha chantaxe antidemocrática inaceptable. Un convite á violencia. Rosa Díez e Cristina Cifuentes repártense os papeis de gobernadora civil e militar para restablecer a paz social dos benpensantes e dos benestantes.

O escarche é unha acción de denuncia no límite. O escrache e os piquetes son os irmáns rabudos da folga e da manifestación. Guillem Martínez cualíficao como «un dereito onde non o hai» e unha forma de «coacción democrática». É un sinalamento político invasivo. Un medio de alta tensión. Esixe sentido da medida e contención. Sitúa aos activistas da PAH ao bordo do abismo. Fainos extremadamente vulnerables á provocación. Se deriva nun único caso de violencia devastará a lexitimidade da causa.

O escrache é unha arte contenciosa de xestión delicada. Determina que a protesta entrou nunha fase de conflito con pouca marxe para a negociación. Andrea Fumagalli formulou unha crúa ecuación coa que nos enfronta a actual crise: «O prezo que as futuras xeracións terán que pagar é inversamente proporcional á súa capacidade de mobilización e conflito.» Mobilizacións a emprender en situación de clara desvantaxe cultural.

Saul Alinsky recórdanolo no seu Tratado para radicais: «Conflito é outra fea palabra aos ollos da opinión pública. Isto é consecuencia de dúas influencias que operan na nosa cultura: unha é a organización relixiosa, que adoptou a retórica de «poñer a outra fazula» [...] A segunda influencia é probablemente a máis subversiva e insidiosa [...] as relacións públicas estilo Madison Avenue, a hixiénica moral da clase media, que fixo do conflito ou da controversia algo negativo e indesexable. Todo isto forma parte da cultura publicitaria que salienta que ningún cheiro debe saír das nosas bocas nin das nosas axilas.»

O medo ao conflito que se apodera de moitos progresistas patricios amplía o campo de manobra do Partido da Orde. O seu medo é maior que o peso da evidencia: dos 198 métodos de acción non-violenta, que alguén tivo a santa paciencia de catalogar, a inmensa maioría serían proscritos polo Partido da Orde. Desenganémonos, aos poderosos unicamente lle resultan aceptables a mansedume, o asentimento ou a resignación dos cidadáns do común, calquera outra actitude é un desafío ao estado de excepción.

Atención á retórica do medo e da inseguridade! Cando o Partido da Orde conclúa a súa campaña difamatoria contra o escrache, os xexúns de Mathama Ghandi van parecer unha incitación á violencia ou un acto de coacción intolerable na sociedade de farturas que a saída neoliberal da crise nos promete.

O Pacto de Darwin

En pouco tempo deixará de ser noticia. Desta volta aínda ocupou un curruncho nas primeiras planas dos xornais e un minuto nos informativos de radio e televisión. Co tempo, serán frangullas na axenda dos medios. Por vez primeira, no Reino de España, superáronse os 5 millóns de desempregados. En Galicia sumamos 300 mil parados. O  desemprego comeza a deixar de ser noticia, estáse a converter nunha rutina.

A pouco que nos extraviemos, as industrias da consciencia do poder conservador vannos convencer de que o paro masivo é unha sorte de catástrofe natural, un accidente da natureza. Como ben sabemos xa, o goberno non é responsable nin da chuvia nin da seca. É algo natural.

E, coa mesma naturalidade, o goberno deixará de ser responsable do paro masivo. Ministros, heraldos do Partido Popular e podentes homes de negocios lémbranos que é magoante, pero… éche o que hai. A crise obríganos a vivir nun ecosistema de destrución de emprego. O natural non é mudar as políticas económicas da austeridade. O natural é agardar a que escampe.

E non escampa. Medra o número de persoas que viven por debaixo do limiar da pobreza e aumentan os traballadores precarios e empobrecidos. As diferenzas sociais avivécense brutalmente. A pobreza esténdese.

Hai vinte anos á esquerda resultáballe inaceptable a chamada sociedade dos tres terzos. Aquela obra de enxeñería social que establecía que iamos ter que vivir cun terzo de ricos, un terzo de clases medias e traballadores cualificados, e un último terzo de cidadáns entregados ao abismo social e á pobreza.

A sociedade dos tres terzos xa é pasado. Agora, a Gran Depresión está sentando as bases da sociedade 20/80. Un 20% da poboación saberá de farturas, traballo digno e benestar. O 80% restante simplemente malvivirá entre miserias.

A Orde Nova xa invisibilizou aos pobres. Son, desde hai décadas, cidadáns inexistentes. A seguir, serán demonizados os desempregados e os traballadores pobres. Primeiro, coa lingua pequena, despois nos relatorios dos think tank da sociedade decente e, por cabo, nos faladoiros radiofónicos e televisivos. Se é pola dereita, non tardaremos en volver ás leis de pobres, esmoleiros e vagabundos.

Descontados os pobres e a clase traballadora en precario, quedan as clases medias e a minoría poderosa. O «capitalismo de rostro humano» prometeu que todos iamos ser clase media. A bonanza económica esvaecería as fronteiras entre as vellas clases e cerraría o abano entre os que máis tiñan e os que menos posuían. O imperio das clases medias era un dos finais felices do capitalismo popular que máis lle gustaba a Tony Blair e aos apóstolos da Terceira Vía.

Agora a crise canibaliza ás clases medias e demedia a súa riqueza e benestar. Alguén botou as contas. En 2009 correspondíalle ás clases medias o 60% do consumo mundial. En 2030 será tan só o 30%. Funcionarios, mestres, investigadores ou persoal sanitario…  sofren as consecuencias das políticas de adelgazamento do gasto público. A política de mega-recortes do PP damnifica ás clases medias despois sacrificar ás clases menos que medias.

A dereita mol e a socialdemocracia light lamentan o maltrato que a crise lles está dando e cren que hai que centrarse na protección das clases medias e esquecerse de todas as demais clases empobrecidas. Hai quen pensa que solución á crise pasa por un pacto das clases medias coas clases altas para transferir os custes aos desherdados do último terzo.

Está estratexia macera en corporativismo e darwinismo social. E consagra a desigualdade. Non hai para todos, quéixanse. Alguén ten que perder. E de perder, conclúen cinicamente, deberán perder os de sempre. O goberno perfecto do Pacto de Darwin para a salvación das clases medias sería unha feliz e gran coalición entre o PP e o PSOE.

Afortunadamente, para as clases medias demediadas hai outra alternativa. Sinalouna Jorge Riechmann: «Os que aínda temos as necesidades cubertas, dispoñemos dunha marxe de pensamento e acción que permitiría derrubar o sistema que crea pobres e se nutre de pobres; e sería criminal desbaldir esa marxe».

Cando máis ennegrece a crise, toca elixir entre o final feliz para as clases medias que vocean os propagandistas do novo darwinismo ou facer posible a solidariedade como materia imprescindible para defender a igualdade e as nosas liberdades. A vacina contra o «sálvese quen poida» é a solidariedade.

Miñas donas e meus señores de clase media, pénseno ben… sería criminal equivocarse de bando. En caso de dúbida, esquézanse dos acólitos neoconservadores de Darwin e acorden facer alianza co común dos mortais.

 

Disparando aos reloxos 2 | Disimulen #21, 11 de marzo de 2013

» Escoitar Disimulen #21

 

Talking With The Taxman About Poetry (1)

 

La lógica cultural del capitalismo tardío

[...]

3

Los pobres

no pueden permitirse una depresión:

cuando no están cubiertas ni las necesidades básicas

hay cosas más importantes en que pensar

Y quienes sí las tenemos cubiertas

no debemos permitirnos una depresión:

somos nosotros los que disfrutamos del margen

de pensamiento y acción que permitiría

derribar el sistema que crea pobres y se nutre de pobres

y sería criminal

malbaratar ese margen

Jorge Riechmann,  El común de los mortales